Luchtfoto’s Fort bij Krommeniedijk jaren 20.

Onlangs heeft defensie luchtfoto’s uit de jaren 20 online gezet.
(Zie: https://www.nrc.nl/nieuws/2017/08/30/toen-de-randstad-nog-niet-bestond-12737924-a1571586)

Als je op de site http://nimh-beeldbank.defensie.nl/beeldbank zoekt op “Krommeniedijk” zie je 5 luchtfoto’s van het fort uit ​de ​20​-er jaren​.

Op deze opmerkelijke foto’s vallen direct enkele zaken op die ik jullie niet wil onthouden en die wellicht voer voor discussie zijn.
Ten eerste ziet het fort, en de andere structuren, er nog als nieuw uit. Het is hier tenslotte nog maar 17 jaar oud.
Je ziet veel meer bomen dan tegenwoordig, ook langs de Tolweg en langs de inundatiedijken.
Deze zijn allemaal gekapt in de Tweede Wereldoorlog voor brandhout.
Aan het landschap is zeer weinig veranderd, hier en daar een enkel slootje gedempt, maar de Kringenwet heeft zijn Landschappelijke waarde meer dan bewezen.
D​e plaats ​van de brug over de fortgracht komt overeen met die van de latere brug.

Wat direct opvalt op foto 2011-0983 is dat er twee (!) fortwachterswoningen (?) op staan waarvan er 1 op de andere foto’s weer verdwenen is:
Ik dacht eerst dat het een fout op de foto was, maar de schaduwen kloppen precies.

Reactie M. Groep:
De eerste opstallen die op de fortterreinen verschenen, waren de woningen langs de oprijlaan. Tijdens de inrichting van het terrein waren ze in gebruik als woning en kantoor voor de militair opzichter en de uitvoerder van de aannemer. Na de bouw bleven de woningen in gebruik voor de militair magazijnknecht en de fortwachter. Sommige houten fortwachterswoningen, waaronder die bij de forten aan den Ham en bij Krommeniedijk, werden in de jaren dertig van de vorige eeuw gesloopt. Er kwam een stenen fortwachterswoning voor in de plaats.” – Bron: Leven langs de liniedijk, p. 41.

Reactie E. Kapitein:
De eerste woning (oost) was de fortwachterswoning, de tweede (west) was de woning van de magazijnsknecht.

Reactie K. Bruins:
Er is een huisje gesloopt in +/- 1930.
Deze was hoogstwaarschijnlijk van de magazijnknecht.

Toevoeging W. Huisman:
Onderstaand een foto van de houten fortwachterswoning van Fort bij Edam in 1978.
Het zou heel goed om dit model kunnen gaan.

Een leuk detail op alle foto’s is het rijtje witte structuren vlak vóór de genieloods:

Reactie M. Groep:
Interessant. Ze doen inderdaad denken aan de tunnels waarin ze tegenwoordig aardbeien e.d. kweken. Nu werden de forten en liniedijken in vredestijd wel gebruikt voor agrarische doeleinden en het verzamelen van grondstoffen (zie ‘Liniedijk’ p. 72-74), maar of ze zo ver gingen dat speciale structuren neergezet mochten worden?
Andere theorie: wellicht zijn het halfronde stukken golfplaat. Ik kom op dit idee vanwege twee krantenberichten:”De troepen van den verdediger logeeren in tenten, barakken en hofsteden, voor zooverre zij tot de rust behooren; de overige in door hen zelf te bouwen schuilplaatsen, vervaardigd van Wellbleck.” [Wellblech = golfplaat] – Bron: artikel over oefeningen in de Stelling van Amsterdam in Het Nieuws van den Dag, 29-8-1899.
“Eindelijk is uitgetrokken ƒ 35,000 voor aanschaffing van gebogen platen van golfijzer, materieel voor prikkeldraadversperring en ander genie materieel voor het in staat van verdediging brengen van Amsterdam” – Bron: artikel over de vestingbegroting voor 1901 in Het Nieuws van den Dag, 1-10-1900.

Reactie E. Kapitein:
De witte structuren voor de genieloods zijn gebogen stalen golfplaten. Deze waren bedoeld om tijdelijke onderkomens voor manschappen te maken o.a. in loopgraven. 4 van deze elementen vormde een halve boog die groot genoeg was om in te zitten of te liggen. Op het Muizenfort is zo’n constructie nog te zien (afgedekt met natte jute lappen tegen een gasaanval)

Toevoeging W. Huisman:

Verder ben ik benieuwd naar de betekenis/functie van de 2 schuine structuren (met bossages) links en rechts vóór het fort:

Op Google Earth zijn deze structuren nu nog zichtbaar, zelfs de plaats van de genieloods is nog vaag zichtbaar:

Reactie R.Schimmel:
Je ziet het ook nog op fort Spaarndam Noord en fort st Aagtendijk.
Het zijn zanddepots. Dit zand is bedoeld voor de opstelplaatsen van het positiegeschut tussen de forten in..
Er is ook een mening dat het bedoeld is als opstelplaats voor achterwaarts gericht geschut.
Het loopt echter in de lengte schuin op. Waarom dan niet meteen in de juiste vorm aangelegd.

Reactie M. Groep:
Dat zijn de keeltakken: een aardwerk aan beide zijden voorzien van bomen. Ik neem aan dat deze een deels defensieve, deels camouflerende functie hadden.
Defensief: de frontwal (waar de geschutskoepels half in liggen) beschermt zowel frontgebouw als keelgebouw, maar niet veel meer dan dat. De structuren die iets terzijden van het fort liggen (in dit geval alleen de dienstwoning) zijn onbeschermd. Omgekeerd kun je (na het weghalen van een rij bomen) extra verdedigende manschappen achter het dijklichaam neerzetten, zoals die ook achter de gehele frontwal konden worden opgesteld.
Camouflerend: de bomenrijen aan weerskanten van de gracht lopen door, van buiten de Stelling gezien, langs de keeltakken. Daarbuiten was het vast de bedoeling dat ze opgingen in de rest van de omgeving (boomgaarden en windsingels e.d. van de boeren in de omgeving) Saillant detail: in geval van oorlog moesten de bomen eventueel getopt worden om vrij schootsveld te creëren.

Reactie E. Kapitein:
De  schuine structuren zijn zogenaamde “Keeltakken” en waren een extra verdediging voor de kwetsbare keelzijde van het fort. Ze liggen nog net binnen het bereik van het flankerend geschut van de kanonnen van de keelkazemat. Ze zorgde dat de vijand als hij achter het fort stond, de keelkazematten niet onder vuur kon nemen.

Op foto 2011-0982 zie je rond de (nog intacte) hefkoepels nog mooie structuren in het aardwerk, er staat een hek links​ en rechts​ en een ​gebouwtje​ rechts naast het frontgebouw:

Reactie E. Kapitein:
De aardwerkstructuren zijn scherfwallen. Als er een voltreffer zou zijn op het terreplein, zouden alle soldaten op het banket van het Glacis dood of gewond zijn. De scherfwallen vingen de granaatscherven dus op en dat scheelde slachtoffers.
Het hekje links is een dikke houten schutting met schietgaten waarachter de soldaten zich kunnen verschuilen.
Ik weet helaas niet wat de twee bouwwerkjes bij het frontgebouw zijn.

 

Voor onze beheerders van de oeverlanden van de Crommenije is het leuk de verschillen te zien tussen jaren 20 en anno nu:

De landaanwas valt mij nog mee alleen zijn er enkele flinke sloten gedempt.
Toen leek het zelfs natter allemaal.

Reactie E. Kapitein:
Op de foto van de Crommenije is nog mooi de doorvaaropening in de vuurlinie te zien en de nevenbatterij ten oosten daarvan.

Op de foto van Fort aan den Ham is boven het fort nog een restant zichtbaar van een krekensysteem van het Oer-IJ wat hier gelopen heeft vanaf 2000 vóór tot ca. 1000 ná Chr.

Op onderstaande tekening gaat het om de kreek ten ZW van Krommenie.

Het deel van deze kreek boven de N8 is momenteel nog zichtbaar in Google Earth:

Fort ZuidWijkermeer (Rond 1900)

Het fort met de vleeskelder. Dit fort werd benut voor overslag van vlees. Hiervoor zat een kelder in het grondwater. Deze had het hele jaar een temperatuur van 10gr. Langs het fort loopt een vuurlinie waarachter men buiten bereik van vijandelijk geschut de waren op paardekarren kon vervoeren naar de andere forten.